सोमवारी राष्ट्रपती भवनातील दरबार हॉलमध्ये देशातील सर्वोच्च नागरी सन्मान मानल्या जाणाऱ्या ‘पद्म पुरस्कार’ वितरणाचा भव्य सोहळा पार पडला. राष्ट्रपती द्रौपदी मुर्मू यांच्या हस्ते विविध क्षेत्रांतील ६६ दिग्गजांना पद्मविभूषण, पद्मभूषण आणि पद्मश्री पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले. यामध्ये भारतीय महिला क्रिकेट संघाची कर्णधार हरमनप्रीत कौर हिने उपस्थित राहून सन्मानपूर्वक ‘पद्मश्री’ स्वीकारला. मात्र, हा सोहळा संपल्यानंतर क्रीडाप्रेमींमध्ये आणि सोशल मीडियावर एकच प्रश्न उपस्थित केला जात आहे..
“भारतीय क्रिकेट संघाचा कर्णधार रोहित शर्मा या सोहळ्याला का उपस्थित नव्हता?” रोहित शर्मालाही या सर्वोच्च सन्मानाने घोषित करण्यात आले असल्यामुळे त्याची अनुपस्थिती अनेकांसाठी चर्चेचा विषय ठरली. परंतु, यामागे कोणतेही वैयक्तिक कारण नसून राष्ट्रपती भवनाचे अधिकृत नियम आणि रोहितचे व्यस्त वेळापत्रक कारणीभूत आहे. केंद्र सरकारचे काही खास नियम आणि प्रोटोकॉल्स आहेत, जे सामान्य लोकांना माहीत नसतात.
पद्म पुरस्कार हा देशातील सर्वोच्च नागरी सन्मानांपैकी एक आहे. त्यामुळे राष्ट्रपती भवनातील या सोहळ्याचे नियम अत्यंत कडक असतात.
मल्टीपल इनव्हेस्टिचर सेरेमनी (टप्प्याटप्प्याने वाटप)
केंद्र सरकार सर्व पुरस्कार विजेत्यांना एकाच वेळी दिल्लीत बोलवत नाही. प्रशासकीय सोय आणि सुरक्षेच्या कारणास्तव हा सोहळा वेगवेगळ्या टप्प्यांत (नागरी गुंतवणूक सोहळा-१ आणि २) आयोजित केला जातो. सोमवारी पार पडलेला सोहळा हा फक्त पहिला टप्पा होता, ज्यामध्ये १३१ पैकी ६६ जणांना सन्मानित करण्यात आले.
राष्ट्रपतींच्या हस्ते ‘सनद’ आणि पदक
हा पुरस्कार राष्ट्रपतींच्या स्वाक्षरी आणि शिक्यानिशी एका प्रमाणपत्राच्या (सनद) स्वरूपात दिला जातो. सोबत मुख्य पदक आणि अधिकृत समारंभात घालण्यासाठी एक लहान ‘रेप्लिका’ (प्रतिकृती) पदक दिले जाते.
नाव वापरण्याचे नियम
पुरस्कार जाहीर झाल्यानंतर सर्वोच्च न्यायालयाच्या नियमांनुसार, विजेत्यांना हे पुरस्कार त्यांच्या नावापुढे किंवा नावाच्या मागे (Prefix or Suffix) ‘पदवी’ म्हणून वापरता येत नाहीत. म्हणजेच, अधिकृत कामकाजात किंवा नावापुढे ‘पद्मश्री रोहित शर्मा’ असा उल्लेख करणे नियमांच्या विरुद्ध मानले जाते.
गैरहजेरी आणि पुढची संधी
जर एखादा पुरस्कार विजेता काही अत्यंत महत्त्वाच्या किंवा अपरिहार्य कारणास्तव पहिल्या टप्प्यातील सोहळ्याला उपस्थित राहू शकला नाही, तर गृह मंत्रालयाच्या मान्यतेने त्याला दुसऱ्या टप्प्यातील सोहळ्यात आमंत्रित केले जाते.
रोहित का अनुपस्थित होता?
रोहित शर्मा सध्या त्याच्या अत्यंत व्यस्त आंतरराष्ट्रीय क्रिकेट वेळापत्रकामध्ये व्यग्र आहे. नुकतीच आयपीएल स्पर्धा संपल्यानंतर, जून महिन्यातील आगामी मालिकेसाठी त्याला बीसीसीआयच्या (BCCI) अनिवार्य फिटनेस चाचणीला सामोरे जावे लागणार आहे. या अत्यंत महत्त्वाच्या क्रीडा नियोजनामुळे रोहितचे वेळापत्रक आणि राष्ट्रपती भवनाच्या पहिल्या टप्प्यातील सोहळ्याची तारीख जुळून येऊ शकली नाही.
येत्या काही दिवसांत जेव्हा राष्ट्रपती भवनात पद्म पुरस्कार वितरणाचा दुसरा टप्पा पार पडेल, तेव्हा रोहित शर्मा अधिकृतपणे उपस्थित राहून आपला सन्मान स्वीकारेल.
About The Author
