लग्नाच्या वेळी गळ्यात मंगळसूत्र घातलं जातं… सात जन्मांची साथ देण्याचं वचन दिलं जातं… पण जेव्हा त्याच संसारात पैशासाठी, मालमत्तेसाठी आणि संपत्तीसाठी छळ सुरू होतो, तेव्हा कधी कधी हेच मंगळसूत्र गळफास ठरतं. पिंपरी-चिंचवडच्या वाकड परिसरातील शिल्पा सचिन गवारे यांच्या मृत्यूने पुन्हा एकदा हा प्रश्न ऐरणीवर आला आहे. उपलब्ध माहितीनुसार, शिल्पा गवारे यांनी गळफास घेऊन आत्महत्या केली. त्यांच्या भावाने पती, सासू, सासरे आणि दीराविरोधात तक्रार दाखल केली आहे. माहेरच्या संपत्तीत हिस्सा मागण्यासाठी आणि आर्थिक कारणांवरून शिल्पांचा शारीरिक आणि मानसिक छळ केला जात असल्याचा आरोप त्यांच्या भावाने केला आहे. काही वृत्तांनुसार, हा छळ दीर्घकाळ सुरू असल्याचाही आरोप आहे.
या प्रकरणात आरोपींना पोलिस कोठडी सुनावण्यात आली आहे. मात्र, आरोप म्हणजे गुन्हा सिद्ध झाला असे नाही. या प्रकरणाचा तपास सुरू असून मृत्यूच्या नेमक्या परिस्थितीचा उलगडा तपास आणि न्यायालयीन प्रक्रियेतूनच होईल. आणि इथेच या घटनेचा सर्वात अस्वस्थ करणारा भाग आहे.
हुंडा म्हणजे फक्त लग्नाच्या वेळी दिलेले पैसे, दागिने किंवा वस्तू नाहीत. लग्नानंतर ‘माहेरून पैसे आण’, ‘मालमत्तेतला हिस्सा घेऊन ये’, ‘घर घेण्यासाठी पैसे आण’ अशा मागण्याही महिलेला आर्थिक दबाव आणि छळाच्या गर्तेत ढकलू शकतात.
याआधी 19 ऑगस्ट 2026 रोजी बीड जिल्ह्यातील घाटणांदूर येथे 31 वर्षीय दीक्षा फुलारी यांनी आत्महत्या केल्याची घटना समोर आली होती. पतीच्या नोकरीसाठी माहेरून पाच लाख रुपये आणण्याचा दबाव असल्याचा आरोप करण्यात आला होता. म्हणजे प्रश्न फक्त हुंड्याच्या पारंपरिक पद्धतीचा नाही. प्रश्न आहे तो ‘लग्न झालंय म्हणजे आता मुलीच्या माहेरची संपत्तीही आमचीच’ या मानसिकतेचा. आणि मुलगी झाली आहे म्हणजे आता तिच्या लग्नासाठी तरतूद करून ठेवावीच लागणार या गुलाम मानसिकतेचा सुद्धा.आणि ही मानसिकता फक्त गावाकडच्या, गरीब किंवा अशिक्षित घरांमध्ये आहे, असं समजणं हा आणखी एक मोठा गैरसमज आहे.
मुंबई पोलिसांच्या 2026 च्या पहिल्या सहामाहीच्या आकडेवारीने त्याचं धक्कादायक चित्र दाखवलं आहे. जानेवारी ते जून 2026 या काळात मुंबईत हुंड्यासाठी विवाहित महिलांचा शारीरिक आणि मानसिक छळ केल्याच्या 260 तक्रारी नोंदल्या गेल्या. 2025 मध्ये याच काळात ही संख्या 246 होती. म्हणजेच तब्बल 5.7 टक्क्यांची वाढ. याच काळात हुंड्याशी संबंधित 3 आत्महत्यांची नोंद झाली, तर 1 मृत्यू ‘हुंडाबळी’ म्हणून नोंदवण्यात आला. गेल्या वर्षी याच कालावधीत हुंड्याशी संबंधित 5 आत्महत्या आणि 3 हुंडाबळी नोंदले गेले होते. म्हणजे आकडेवारीत मृत्यू कमी झालेला दिसतोय, ही निश्चितच सकारात्मक बाब आहे. पण छळाच्या तक्रारी 260 पर्यंत पोहोचणं हे सांगतं की समस्या अजूनही जिवंत आहे.
आणि भारताचा आकडा तर आणखी मोठा आहे.
NCRBच्या 2023 च्या ‘Crime in India’ अहवालानुसार, देशभरात 6,156 हुंडाबळींची नोंद झाली. त्याच वर्षी हुंडा प्रतिबंधक कायद्याअंतर्गत 15,489 गुन्हे दाखल झाले—2022 मधील 13,479 गुन्ह्यांच्या तुलनेत सुमारे 14 टक्क्यांची वाढ. हुंड्याला खुनाचे कारण म्हणून नमूद केलेल्या प्रकरणांची संख्या 833 होती. म्हणजे साधारण गणित केलं तर 2023 मध्ये देशात दररोज सरासरी 16-17 महिलांचे मृत्यू हुंडाबळी म्हणून नोंदवले गेले. आणि हा आकडा तर फक्त नोंदवल्या गेलेल्या केसेसचा आहे. अजून किती अशा घटना असतील कुणास ठाऊक!!!
सहा दशकांहून अधिक काळापासून हुंड्याला कायद्याने बंदी आहे. Dowry Prohibition Act, 1961 मध्ये हुंडा देणे, घेणे आणि मागणे यासाठी शिक्षेची तरतूद आहे. याशिवाय सध्याच्या भारतीय न्याय संहितेच्या कलम 80 नुसार, लग्नाच्या सात वर्षांच्या आत महिलेचा असामान्य परिस्थितीत मृत्यू झाला आणि मृत्यूपूर्वी हुंड्याच्या मागणीसाठी तिचा छळ किंवा अत्याचार झाला असल्याचे सिद्ध झाले, तर त्याला ‘हुंडाबळी’ मानले जाऊ शकते. अशा गुन्ह्यासाठी किमान सात वर्षांची शिक्षा असून ती जन्मठेपेपर्यंत जाऊ शकते.
तर BNSच्या कलम 85 आणि 86 मध्ये पती किंवा त्याच्या नातेवाईकांकडून होणाऱ्या क्रूरतेची व्याख्या केली आहे. यात महिलेच्या जीवाला किंवा मानसिक-शारीरिक आरोग्याला धोका निर्माण करणारे वर्तन तसेच बेकायदेशीर मालमत्ता किंवा पैशांच्या मागणीसाठी होणारा छळ यांचा समावेश होतो.
कायदे आहेत. शिक्षा आहेत. पोलिस आहेत. न्यायव्यवस्था आहे.पण तरीही हुंडा आहे.
कारण समस्या केवळ कायद्यात नाही… ती मानसिकतेत आहे.
‘मुलगी म्हणजे परकं धन’, ‘लग्नात काहीतरी द्यावंच लागतं’, ‘मुलाच्या शिक्षणाचा, नोकरीचा, कुटुंबाचा खर्च वसूल झाला पाहिजे’… अशा विचारांपासून हुंड्याचा राक्षस जन्माला येतो.
आणि गंमत म्हणजे आपण मुलीला घरची ‘लक्ष्मी’ म्हणतो.
पण त्याच लक्ष्मीला घरात आणताना तिच्यासोबत पैशांची पावती का मागतो?
लक्ष्मीची पूजा करणाऱ्या समाजात लक्ष्मीच्या नावावरच तिचा बळी जाणं, यापेक्षा मोठा विरोधाभास कोणता?
हुंडा देणं ही परंपरा नाही.
हुंडा मागणं ही प्रतिष्ठा नाही.
आणि हुंड्यासाठी छळ करणं हा कौटुंबिक वाद नाही—तो गुन्हा आहे.
मंगळसूत्र संसाराचं प्रतीक असावं… गळफासाचं नाही.
About The Author
