महाराष्ट्रात जिथे जिथे अस्वच्छता किंवा झोलझाल दिसतो, तिथे एकच नाव धावून येतं — तुकाराम मुंढे (Tukaram Mundhe)!
हॉटेल्स, रेस्टॉरंट्स आणि भेसळयुक्त खाद्यपदार्थांवर एकापाठोपाठ एक तुफानी कारवाया केल्यानंतर आता FDA (अन्न आणि औषध प्रशासन) चे महासंचालक तुकाराम मुंढे यांनी आपला मोर्चा थेट बेबी फूड आणि बेबी मिल्क ब्रँड्सकडे वळवला आहे.
आतापर्यंत टीव्हीवर “आमचा पावडर फॉर्म्युला म्हणजे अगदी आईच्या दुधासारखाच!” असा गोड गप्पा मारणाऱ्या कंपन्यांना मुंढेंनी असा काही झटका दिलाय की कंपन्यांचे डायरेक्टर्स सध्या थक्क झाले असतील!
नक्की काय आहेत नवे कडक गाईडलाईन्स (Strict Guidelines)?
FDA ने जारी केलेल्या नवीन ऑर्डर्सनुसार, बेबी प्रोडक्ट्स बनवणाऱ्या कंपन्यांना आता मनमानी जाहिराती करता येणार नाहीत.
1. ‘आईचे दूध सर्वोत्तम’ चा ठळक मेसेज: बेबी मिल्क असो किंवा लहान मुलांचे सिरियल्स (Cereals), प्रत्येक पॅकेजिंगवर “आईचे दूध हेच बाळासाठी सर्वोत्तम” (Mother’s Milk Is Best) असा वॉर्निंग मेसेज छाप चालू करणे बंधनकारक करण्यात आले आहे.
2. आई-बाळाच्या फोटोवर थेट बॅन: डब्यावर गोंडस बाळाचा आणि हसऱ्या आईचा फोटो लावून जो इमोशनल गेम खेळला जायचा, त्यावर आता पूर्ण बंदी घातली आहे. फोटो लावून ग्राहकांना इमॅजिन करायला लावणं बंद!
3. ‘आईच्या दुधासारखंच’ दावे केले तर कारवाई: “आमचं प्रॉडक्ट आईच्या दुधाची जागा घेऊ शकतं” असा जरासा जरी दावा केला, तर थेट कडक लिगल ॲक्शन (Legal Action) घेतली जाईल.
4. डॉक्टरांचा सल्ला आणि ६ महिन्यांची अट: पॅकेजिंगवर स्पष्ट लिहावं लागेल की हे फक्त एक ‘सप्लीमेंट’ (Supplement) आहे आणि ते ६ महिन्यांपेक्षा मोठ्या मुलांना फक्त डॉक्टरांच्या सल्ल्यानेच दिले पाहिजे.
5. मोफत सॅम्पल्स आणि डिस्काउंट्सवर बंदी: फ्री सॅम्पल्स देणे, डिस्काउंट कूपन्स वाटणे किंवा सोशल मीडिया इन्फ्लुएन्सर्सकडून प्रमोट करून घेणे, यावर पूर्णपणे फुलस्टॉप लावण्यात आला आहे.
हे सगळे नियम अगदी २ वर्षांपर्यंतच्या मुलांसाठी बनवल्या जाणाऱ्या सिरियल्स, हेल्थ मिक्स आणि पावडर सप्लीमेंट्सनाही लागू असणार आहेत.
अचानक हा निर्णय का घ्यावा लागला? (Data & Facts)
तुकाराम मुंढे यांनी या निर्णयामागे काही अतिशय धक्कादायक आकडेवारी आणि हेल्थ डेटा मांडला आहे:
• शहरी विरुद्ध ग्रामीण टक्का: महाराष्ट्रात ग्रामीण भागात ब्रेस्टफीडिंगचे (Breastfeeding) प्रमाण अजूनही ७५% च्या आसपास आहे, पण भल्यामोठ्या आयटी पार्क आणि हायटेक सिटीजमध्ये हे प्रमाण घसरून अवघ्या ५३% वर आले आहे!
• लहान मुलांमध्ये बीपीचा त्रास: योग्य पोषण आणि स्तनपान न मिळाल्यामुळे आश्चर्यकारकपणे लहान मुलांमध्ये आरोग्याच्या समस्या वाढल्या आहेत. १० ते १२ वर्षांच्या जवळपास ३५% मुलांमध्ये हाय बीपीचा (High BP) त्रास सुरू झाल्याचे अत्यंत गंभीर वास्तव समोर आले आहे.
• मधुमेहाचा धोका: १० ते १९ वयोगटातील मुलांमध्ये डायबिटीसचे (Diabetes) प्रमाण तब्बल १२% पर्यंत पोहोचले आहे.
म्हणजेच, लहान वयात नैसर्गिक आहाराऐवजी रेडिमेड डबाबंद पावडर पाजल्यामुळे मुलांच्या आरोग्याचा खेळखंडोबा होतोय, यावरच मुंढेंनी बोट ठेवले आहे!
थोडक्यात काय तर…
ज्या कंपन्या वर्षानुवर्षे “मदर्स मिल्क” चा क्लेम करून कोट्यवधींचा गल्ला जमवत होत्या, त्यांना आता “आईच्या दुधाला खरोखरच काही पर्याय नाही” हे छातीठोकपणे मान्य करावंच लागणार आहे!
मुंढेंच्या या धाडसी पावलामुळे लहान मुलांचं आरोग्य सुधारेल की नाही हे येणारा वेळच सांगेल, पण बेबी फूड कंपन्यांची झोप उडाली आहे हे मात्र नक्की!
तुम्हाला काय वाटतं? तुकाराम मुंढेंचा हा नियम खरोखरच शहरांमधील स्तनपानाचे प्रमाण वाढवण्यास मदत करेल का? की बेबी फूड कंपन्या यातूनही एखादी पळवाट शोधतील?
About The Author
