डॉ. काशिनाथ घाणेकर हे नाव मराठी रंगभूमीच्या सुवर्णकाळात अजरामर झालेलं नाव आहे. त्यांच्या अभिनयाने, भारदस्त आवाजाने आणि नाट्यप्रेमींसाठी त्यांनी दिलेल्या अविस्मरणीय योगदानामुळे ते मराठी रंगभूमीचे पहिले सुपरस्टार ठरले. चिपळूण येथे जन्मलेल्या काशिनाथ घाणेकर यांनी वैद्यकीय शिक्षण घेतले, मात्र अभिनयाच्या प्रेमाखातर त्यांनी डॉक्टरकी सोडून अभिनयाला आपली खरी ओळख बनवली.
व्यक्तिगत जीवन
डॉ. काशिनाथ घाणेकर यांनी दोन विवाह केले. त्यांचा पहिला विवाह स्त्रीरोगतज्ज्ञ इरावती एम. भिडे यांच्यासोबत झाला होता, मात्र हा विवाह टिकू शकला नाही. नंतर त्यांनी सुप्रसिद्ध अभिनेत्री सुलोचना लाटकर यांची कन्या कांचन हिच्याशी विवाह केला. त्यांचे वैवाहिक जीवन सुखकर होते. त्यांच्या निधनानंतर कांचन घाणेकर यांनी ‘नाथ हा माझा’ हे चरित्र लिहिले, ज्यातून त्यांच्या आयुष्यातील चढ-उतारांचा प्रत्यय येतो.
रंगभूमीचा सुवर्णकाळ आणि अभिनय कारकीर्द
१९६० ते १९८० च्या दशकात मराठी रंगभूमीवर राज्य करणारे घाणेकर हे त्या काळातील सर्वाधिक मानधन घेणारे नट होते. त्यांचे व्यक्तिमत्त्व, बोलण्याची शैली आणि अभिनयातील सहजता यामुळे ते रसिकप्रिय ठरले. त्यांच्या कारकिर्दीला खरी ओळख मिळाली ती नाटकांमधून. त्यांनी केलेली काही नाटके आजही रंगभूमीवर अभिमानाने उच्चारली जातात.
• ‘रायगडाला जेव्हा जाग येते’ – संभाजी महाराजांची भूमिका त्यांच्या कारकिर्दीतील मैलाचा दगड ठरली. नाटकातील त्यांच्या संवादफेकीने प्रेक्षकांना भारावून टाकले.
• ‘अश्रूंची झाली फुले’ – ‘लाल्या’ ही व्यक्तिरेखा देखील अतिशय गाजली.
• ‘इथे ओशाळला मृत्यू’, ‘गारंबीचा बापू’, ‘आनंदी गोपाळ’, ‘शितू’, ‘तुझे आहे तुजपाशी’, ‘सुंदर मी होणार’, ‘मधुमंजिरी’ यांसारखी नाटकेही तितकीच लोकप्रिय झाली.
• त्यांच्या अभिनयशैलीत वेगळी ऊर्जा होती, जी प्रेक्षकांना खिळवून ठेवत असे. त्यांनी साकारलेल्या भूमिका आजही अभ्यासल्या जातात.
चित्रपटसृष्टीतील वाटचाल
रंगभूमीवर यश मिळवल्यानंतर त्यांनी चित्रपट सृष्टीकडेही यशस्वी वाटचाल केली. १९६८ मध्ये आलेल्या ‘मधुचंद्र’ या चित्रपटाने त्यांना मोठी लोकप्रियता मिळवून दिली. तसेच, आशा काळे यांच्या सोबतचा ‘हा खेळ सावल्यांचा’ हा गूढपट त्यांचा सर्वाधिक गाजलेला चित्रपट ठरला. हिंदी चित्रपटसृष्टीतही त्यांनी काही महत्त्वाच्या भूमिका केल्या, ज्यात ‘नंदा’ आणि ‘दादी माँ’ या चित्रपटांचा समावेश आहे. त्यांची अभिनयशैली इतरांपेक्षा वेगळी आणि ठाशीव होती, त्यामुळेच प्रेक्षक त्यांच्या भूमिकांकडे विशेष आकर्षित होत.
अचानक झालेले निधन
डॉ. काशिनाथ घाणेकर यांनी अभिनय क्षेत्रात अपार यश मिळवले, मात्र त्यांचे आयुष्य अचानक संपले. २ मार्च १९८६ रोजी अमरावती येथे नाट्यप्रयोगाच्या दौऱ्यात असताना हॉटेलच्या खोलीत त्यांना हृदयविकाराचा झटका आला आणि त्यांचे निधन झाले. त्यांच्या जाण्याने मराठी रंगभूमीवर एक मोठी पोकळी निर्माण झाली. त्यांच्या अकाली निधनाने संपूर्ण नाट्यसृष्टी शोकाकुल झाली होती.
सांस्कृतिक वारसा आणि स्मृतीचिन्हे
त्यांच्या स्मृतींना उजाळा देण्यासाठी ठाणे महानगरपालिकेने ‘डॉ. काशिनाथ घाणेकर नाट्यगृह’ उभारले, जे आजही अनेक नाट्यप्रयोगांचे साक्षीदार आहे. त्यांच्या स्मृतींना श्रद्धांजली म्हणून हे नाट्यगृह उभारण्यात आले.
२०१८ साली अभिजित देशपांडे दिग्दर्शित ‘आणि… डॉ. काशिनाथ घाणेकर’ हा चरित्रपट प्रदर्शित झाला. या चित्रपटात सुबोध भावे यांनी डॉ. घाणेकरांची भूमिका साकारली असून, सोनाली कुलकर्णी, सुमित राघवन, प्रसाद ओक यांसारख्या कलाकारांनी महत्त्वाच्या भूमिका केल्या. या चित्रपटामुळे नव्या पिढीला त्यांच्या कार्याची ओळख झाली. या चित्रपटात त्यांचे वैयक्तिक जीवन, संघर्ष आणि यश यांचे प्रभावी चित्रण करण्यात आले आहे.
डॉ. काशिनाथ घाणेकर हे केवळ एक अभिनेते नव्हते, तर मराठी रंगभूमीच्या सुवर्णकाळातील एक दैदिप्यमान तारा होते. त्यांचा प्रभावी आवाज, व्यक्तिमत्त्व आणि नाट्यवेड्या प्रेक्षकांसाठी त्यांनी दिलेले योगदान हे कायम स्मरणात राहील. त्यांनी साकारलेल्या भूमिका, संवादफेक आणि अभिनयकौशल्य आजही रंगभूमीवर आदर्श मानले जाते. त्यांच्या जाण्यानंतरही त्यांचे योगदान अजरामर राहील, आणि पुढील पिढ्यांसाठी ते एक प्रेरणादायी आदर्श ठरतील.
