मध्यंतरी सोशल मीडियावर एका गोष्टीची तुफान चर्चा झाली, ती म्हणजे स्टँड-अप कॉमेडियन प्रणित मोरे. वाद इतका वाढला की प्रणितला जाहीर माफी मागावी लागली. पण या सगळ्या गदारोळात एका नावाचा ट्रेंड अचानक सोशल मीडियावर वर आला ते नाव म्हणजे पु. ल. देशपांडे!
आजच्या काळात बहुतांश स्टँड-अप कॉमेडिअन्सना (काही अपवाद वगळता) हसवण्यासाठी द्विअर्थी शब्द, शिव्या किंवा कोणाच्या तरी भावना दुखावणारे ‘पंचलाईन्स’ वापरावे लागतात. याच्या अगदी उलट, पु. ल. देशपांडे यांनी जेव्हा स्टेजवरून ‘बटाट्याची चाळ’ किंवा ‘असा मी असामी’ सादर केलं, तेव्हा त्यांनी महाराष्ट्राला पोट धरून हसवलं. त्यांच्या विनोदात धार होती, पण त्यात कोणाचा अपमान नव्हता. समोरच्या व्यक्तीच्या दोषांवर बोट ठेवतानाही त्यात एक कौटुंबिक जिव्हाळा असायचा. म्हणूनच आज जेव्हा एखादा विनोद वादाच्या भोवऱ्यात अडकतो, तेव्हा लोकांना पुलंच्या त्या ‘शालीन’ विनोदाची आठवण येते.
‘कथाकथन’ हाच महाराष्ट्राचा पहिला ‘स्टँड-अप’
आज आपण ज्याला ‘स्टँड-अप कॉमेडी’ म्हणतो, ती संकल्पना महाराष्ट्रासाठी नवीन नाही. पुलंनी कित्येक दशकं आधी फक्त एक माईक आणि टेबल-खुर्ची घेऊन तासनतास प्रेक्षकांना खिळवून ठेवलं होतं. फरक इतकाच होता की, त्याला ‘स्टँड-अप’ न म्हणता ‘कथाकथन’ किंवा ‘एकपात्री प्रयोग’ म्हटलं जायचं. एकाच जागेवर उभं राहून किंवा बसून, निव्वळ आवाजाच्या चढ-उताराने आणि चेहऱ्याच्या हावभावाने हजारो लोकांच्या थिएटर्समध्ये हास्याचे कारंजे उडवण्याची ताकद पुलंमध्ये होती.
‘संस्कृती’ आणि ‘विनोद’ यातील सीमारेषा
प्रणित मोरेच्या वादात मुख्य आक्षेप हाच होता की, विनोद करताना महाराष्ट्राच्या अस्मितेचा, इतिहासाचा आदर राखला गेला नाही. पुलंनी देखील इतिहास, राजकारण आणि समाजकारणावर भरपूर विनोद केले. पण त्यांना माहिती होतं की, विनोद कुठे थांबवायचा आणि अनादराची सीमा कुठे सुरू होते. विनोद हा माणसाला अंतर्मुख करणारा असावा, कोणाला तरी हीन दाखवणारा नाही, हा पुलंचा विचार आजच्या नव्या दमाच्या कॉमेडिअन्सनी विसरल्यासारखा वाटतोय, म्हणूनच नेटकरी आज पुलंचे व्हिडिओ शेअर करून नव्या पिढीला दाखवून देत आहेत की, ‘कॉमेडी’ अशीही होऊ शकते.
भाषेचा दर्जा आणि संवाद कौशल्य
आजकालच्या स्टँड-अपमध्ये इंग्रजी आणि मराठी शब्दांची अशी काही खिचडी केली जाते, की अनेकदा विनोदाचा बाजच निघून जातो. याउलट, पुलंची मराठी भाषेवर कमालीची पकड होती. शुद्ध, अचूक आणि तरीही अत्यंत सोप्या मराठीत त्यांनी जे विनोद केले, ते आजही तितकेच फ्रेश वाटतात. आजच्या कॉमेडिअन्सना प्रसिद्धी लवकर मिळते, पण त्यांच्या विनोदाचं आयुष्य फार छोटं असतं. पुलंचे विनोद मात्र ‘एव्हरग्रीन’ आहेत.
प्रणित मोरेच्या कॉन्ट्रोव्हर्सीने एक गोष्ट मात्र नक्की सिद्ध केली आहे मराठी प्रेक्षक हसून दाद द्यायला जितका उदार आहे, तितकाच सामाजिक जाणीवेच्या बाबतीत हळवा आणि सतर्कही आहे. नव्या पिढीच्या स्टँड-अप कॉमेडिअन्सनी नक्कीच नवीन प्रयोग करावेत, त्यांना अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य आहेच. पण हे करताना जर त्यांनी पु. ल. देशपांडे, व. पु. काळे किंवा आचार्य अत्रे यांच्या साहित्याचा आणि सादरीकरणाचा अभ्यास केला, तर त्यांच्यावर ‘माफी मागण्याची’ वेळ कधीच येणार नाही.
About The Author
