आज महाशिवरात्रीच्या पवित्र दिवशी, प्रयागराज येथे सुरू असलेल्या महाकुंभमेळ्याचा अंतिम शाही स्नान सोहळा अत्यंत उत्साहात आणि भक्तिमय वातावरणात पार पडला. त्रिवेणी संगमावर लाखो भाविकांनी स्नान करून पुण्यसंचय केला, ज्यामुळे संपूर्ण परिसर आध्यात्मिक उर्जेने भरून गेला होता.
महाकुंभमेळ्याचे महत्त्व आणि इतिहास
महाकुंभमेळा हा हिंदू धर्मातील सर्वात मोठा धार्मिक उत्सव आहे, जो दर १२ वर्षांनी चार प्रमुख तीर्थक्षेत्रांपैकी एकात – प्रयागराज, हरिद्वार, नाशिक आणि उज्जैन – आयोजित केला जातो. प्रयागराजमधील महाकुंभ विशेषतः महत्त्वपूर्ण मानला जातो, कारण येथे गंगा, यमुना आणि अदृश्य सरस्वती या तीन पवित्र नद्यांचा संगम आहे. या संगमस्थळी स्नान केल्याने पापांचे क्षालन होते आणि मोक्षप्राप्तीचा मार्ग सुकर होतो, अशी श्रद्धा आहे.
महाशिवरात्री आणि अंतिम शाही स्नान
महाशिवरात्री हा भगवान शिवाच्या उपासनेचा विशेष दिवस आहे, जो फाल्गुन महिन्यातील कृष्ण पक्षाच्या चतुर्दशीला साजरा केला जातो. या दिवशी संगमावर स्नान केल्याने विशेष पुण्य मिळते, असे मानले जाते. महाकुंभमेळ्याच्या २०२५ च्या आवृत्तीत, महाशिवरात्रीच्या दिवशी अंतिम शाही स्नान आयोजित करण्यात आले, ज्यामध्ये विविध आखाड्यांचे संत, महंत, नागा साधू आणि लाखो भाविकांनी सहभाग घेतला.
शाही स्नानाचा पारंपरिक सोहळा
शाही स्नान हा महाकुंभमेळ्याचा अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि आकर्षक भाग आहे. या सोहळ्यात विविध आखाड्यांचे साधू-संत आपल्या शाही ताफ्यांसह, ध्वज, वाद्य आणि मंत्रोच्चारांसह मिरवणूक काढतात. नागा साधू, जे नग्न अवस्थेत भस्म लावून आणि हातात शस्त्र घेऊन सहभागी होतात, ते या मिरवणुकीचे मुख्य आकर्षण असतात. संतांच्या या मिरवणुकीनंतर सामान्य भाविकांना संगमावर स्नानाची संधी दिली जाते.
भाविकांचा महासागर
सकाळी पहाटेपासूनच संगमाच्या काठावर भाविकांची प्रचंड गर्दी जमली होती. उत्तर प्रदेशातील विविध जिल्ह्यांसह, देशाच्या कोनाकोपऱ्यातून आणि परदेशातूनही लाखो श्रद्धाळू या पवित्र सोहळ्यात सहभागी होण्यासाठी आले होते. प्रशासनाच्या अंदाजानुसार, आजच्या दिवशी सुमारे १० कोटींहून अधिक भाविकांनी संगमावर स्नान केले. भाविकांच्या या महासागरामुळे संपूर्ण परिसर भक्तिरसात न्हाल्याचे दृश्य होते.
कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था
अशा विशाल जनसमुदायाच्या सुरक्षिततेसाठी प्रशासनाने अत्यंत कडेकोट सुरक्षा व्यवस्था केली होती. सुमारे ५०,००० पोलिस आणि सुरक्षा कर्मचाऱ्यांची तैनाती करण्यात आली होती, ज्यांनी भाविकांच्या हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवले. तसेच, २,५०० हून अधिक सीसीटीव्ही कॅमेरे आणि ड्रोनच्या मदतीने संपूर्ण परिसराचे निरीक्षण करण्यात आले. कुठलीही अप्रिय घटना घडू नये यासाठी प्रशासनाने विशेष काळजी घेतली.
आपत्ती व्यवस्थापन आणि आरोग्य सुविधा
भाविकांच्या आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी प्रशासनाने ११ तात्पुरत्या रुग्णालयांची स्थापना केली होती. तसेच, १२५ रुग्णवाहिका, ७ जलरुग्णवाहिका आणि हवाई रुग्णवाहिकांची व्यवस्था करण्यात आली होती, ज्याद्वारे आपत्कालीन स्थितीत त्वरित वैद्यकीय मदत पुरवली जाऊ शकली. साथरोगांचा प्रसार रोखण्यासाठी स्वच्छता आणि स्वच्छतेवर विशेष लक्ष देण्यात आले होते.
महाकुंभमेळ्याचे आर्थिक आणि सांस्कृतिक महत्त्व
महाकुंभमेळा केवळ धार्मिकच नाही, तर आर्थिक आणि सांस्कृतिक दृष्ट्याही अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे. या मेळ्यादरम्यान लाखो पर्यटक, भाविक आणि साधू-संत एकत्र येतात, ज्यामुळे स्थानिक अर्थव्यवस्थेला चालना मिळते. अंदाजानुसार, महाकुंभमेळ्यामुळे उत्तर प्रदेश राज्याच्या अर्थव्यवस्थेत सुमारे २ लाख कोटी रुपयांची वाढ होण्याची शक्यता आहे. तसेच, या मेळ्यादरम्यान विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम, प्रदर्शने आणि हस्तकला बाजारांचे आयोजन केले जाते, ज्यामुळे भारतीय संस्कृतीचे विविध पैलू उजागर होतात.
आगामी कुंभमेळ्यांचे आयोजन
प्रयागराजमधील महाकुंभमेळ्याच्या समारोपानंतर, पुढील कुंभमेळा २०२८ साली मध्यप्रदेशातील उज्जैन येथे होणार आहे. उज्जैनमधील शिप्रा नदीच्या काठावर हा कुंभमेळा आयोजित केला जाईल. त्यानंतर, २०३३ साली हरिद्वारमध्ये आणि २०३६ साली नाशिकमध्ये कुंभमेळ्याचे आयोजन केले जाईल. या पवित्र मेळ्यांमध्ये सहभागी होण्यासाठी भाविक आतुरतेने प्रतीक्षा करीत आहेत.
➤ अशाच अधिक अपडेट्स आणि माहितीसाठी आमच्या ‘जबरी खबरी’ वेबसाईटला भेट द्या!
