आज, ७ मे, ही तारीख आपल्या सांस्कृतिक आणि साहित्यिक वारशासाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. कारण आजच्याच दिवशी जन्म झाला होता भारताचे पहिले नोबेल पारितोषिक विजेते, विश्वकवी रवींद्रनाथ टागोर यांचा. टागोर हे केवळ एक कवी नव्हते, तर ते एक साहित्यिक, संगीतकार, नाटककार, शिक्षणतज्ज्ञ, चित्रकार, तत्त्वज्ञ आणि एक जागतिक विचारवंत होते. त्यांच्या प्रतिभेचा असा काही व्यापक विस्तार होता की त्यांनी तिन्ही देशांसाठी राष्ट्रगीत लिहिण्याचा अनोखा मान मिळवला.
तीन देश – तीन राष्ट्रगीतं – एकच टागोर!
रवींद्रनाथ टागोर यांचे नाव घेण्यात येते तेव्हा आपल्याला सर्वप्रथम आठवतो तो “जन गण मन” या भारताच्या राष्ट्रगीताचा गजर. परंतु हे फार कमी लोकांना ठाऊक आहे की त्यांनी बांगलादेश आणि श्रीलंका या देशांसाठीही राष्ट्रगीत लिहिले आहेत.
कविता, कादंबऱ्या, गीते आणि नाटकांची समृद्ध परंपरा
रवींद्रनाथ टागोर यांचे साहित्य हे केवळ भावनात्मकच नाही तर मानवी जीवनाच्या अंतरंगाचा शोध घेणारे होते. त्यांनी सुमारे २००० हून अधिक गीतं, कविता, कादंबऱ्या, लघुकथा, नाटके, आणि प्रबंध लिहिले आहेत.
• गीतांजली हे त्यांचे सर्वात प्रसिद्ध काव्यसंग्रह असून यासाठी त्यांना १९१३ मध्ये नोबेल पारितोषिक मिळाले. हे नोबेल पारितोषिक जिंकणारे ते पहिले आशियाई व्यक्ती ठरले.
• त्यांच्या प्रमुख कादंबऱ्यांमध्ये ‘गोरा’, ‘घरे बाहिरे’, ‘चित्रांगदा’, ‘योगायोग’ यांचा समावेश होतो.
• त्यांनी ब्राह्मो समाजाच्या विचारांना आधार देणारे आणि सामाजिक सुधारणांचे संदेश देणारे साहित्य मोठ्या प्रमाणात लिहिले.
शिक्षण आणि शांतिनिकेतन
रवींद्रनाथ टागोर यांचे एक महत्त्वाचे योगदान म्हणजे शांतीनिकेतन आणि नंतरच्या विश्वभारती विद्यापीठाची स्थापना. पारंपरिक शिक्षणपद्धतीला विरोध करून त्यांनी एक सर्जनशील, कला-संवेदनशील शिक्षणपद्धती उभी केली. त्यांचा विश्वास होता की प्रकृतीच्या सान्निध्यात, स्वतंत्र विचारांमध्येच खऱ्या अर्थाने शिक्षण घडते.
टागोर यांचा वारसा – आजही तितकाच प्रासंगिक
आजही रवींद्रनाथ टागोर यांचे विचार, त्यांची गीतं, आणि सामाजिक भान असलेले साहित्य आपल्याला शांती, मानवता, आणि एकात्मतेचा संदेश देतात. त्यांच्या गाण्यांमधील आत्मिक गूढता, त्यांच्या कथांमधील संवेदनशील पात्रं, आणि त्यांच्या कवितांमधील वैश्विक दृष्टिकोन हे आजच्या जगासाठी अत्यंत उपयुक्त ठरते.
रवींद्रनाथ टागोर हे केवळ भारताचेच नव्हे, तर जगाचे सांस्कृतिक दूत होते. त्यांनी तीन देशांच्या राष्ट्रगीतांमधून प्रेम, एकता आणि मातृभूमीबद्दलचा अभिमान उभारला. त्यांच्या जयंतीनिमित्त आपण त्यांच्या साहित्याचा नव्याने अभ्यास करून, त्यांच्या विचारांना आपल्यात साकार करण्याचा संकल्प करूया.
कारण टागोर म्हणाले होते,
“Let me not pray to be sheltered from dangers, but to be fearless in facing them.”
आपण दरमहा वीज बिल भरतो, पण त्यातील प्रत्येक आकड्याचा अर्थ आपल्याला माहित असतो का? वीज…
२०२६ जसं चालू झालं, तसं एकूणच देशाच्या राजकारणाच्या दृष्टीने रोमांचक लढत घेऊन आलं. मुंबई महानगरपालिका…
आज जगातील सर्वच बलाढ्य देश आपल्या सोन्याच्या साठ्यात वाढ करण्यासाठी धडपडत असल्याचे चित्र आहे. आर्थिक…
मणिपूर, भारताच्या प्रसिद्ध सेव्हन सिस्टर्स पैकी एक भौगोलिक आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या प्रगत राज्य. जिथे एकेकाळी निसर्गाचे…
"वन विभाग आम्हाला अतिक्रमणदार म्हणतो. पण आम्ही आदिवासी मूळनिवासी आहोत. आमची जमीन, शेती, देव-धर्म सगळं…
भारतीय लोकशाहीचं मंदिर असलेल्या संसदेत गेल्या काही दिवसांपासून फारच गोंधळ चालू आहे. राहुल गांधी यांनी…