छत्रपती शिवाजी महाराज हे नाव ऐकताच आपल्या डोळ्यांसमोर एक पराक्रमी, दूरदर्शी आणि कुशल राजाची प्रतिमा उभी राहते. मात्र, त्यांच्या मृत्यूबद्दल अनेक तर्क-वितर्क आणि रहस्ये आजही चर्चेत आहेत. आजच्या तरुण पिढीला या महान योद्ध्याच्या जीवनाचा आणि त्यांच्या मृत्यूच्या गूढतेचा उलगडा करण्याचा हा प्रयत्न आहे.
शिवरायांचे जीवन: एक झलक
छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव शहाजी भोसले आणि मातोश्रींचे नाव जिजाबाई होते. लहानपणापासूनच शिवरायांवर मातोश्री जिजाबाईंचे संस्कार होते, ज्यामुळे त्यांच्यात स्वराज्याची तळमळ निर्माण झाली. त्यांनी मुघल आणि आदिलशाही साम्राज्यांविरुद्ध लढा देऊन मराठा साम्राज्याची स्थापना केली.
मृत्यूची तारीख आणि ठिकाण
शिवाजी महाराजांचे निधन ३ एप्रिल १६८० रोजी रायगड किल्ल्यावर झाले. त्यावेळी त्यांचे वय ५० वर्षे होते. मृत्यूच्या दिवशी हनुमान जयंती होती, ज्यामुळे हा दिवस अधिक लक्षवेधी ठरतो.
मृत्यूची कारणे: विविध मतप्रवाह
शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूबद्दल विविध स्रोतांमध्ये वेगवेगळी मते आढळतात:
ब्रिटिश नोंदी: ब्रिटिशांच्या नोंदींनुसार, शिवाजी महाराज १२ दिवस आजारी होते आणि त्यांना रक्ती आव पडल्यामुळे त्यांचे निधन झाले.
पोर्तुगीज नोंदी: पोर्तुगीज दस्तऐवजानुसार, महाराजांचे निधन अँथ्रॅक्स या रोगामुळे झाले.
सभासद बखर: सभासद बखर या मराठी ग्रंथानुसार, महाराजांना ताप आला होता आणि त्यातूनच त्यांचे निधन झाले.
इतर स्रोत: काही इतर स्रोतांमध्ये ‘नवज्वर’ (कदाचित टायफॉईड) मुळे किंवा हत्तीरोगामुळे मृत्यू झाल्याचे नमूद आहे.
विषप्रयोगाची शक्यता
काही इतिहासकारांच्या मते, शिवाजी महाराजांच्या दुसऱ्या पत्नी, सोयराबाई यांनी आपला मुलगा राजारामला गादीवर बसवण्यासाठी महाराजांना विष दिल्याची शक्यता व्यक्त केली जाते. मात्र, या दाव्यांना ठोस पुरावे नाहीत आणि अनेक विद्वानांनी यावर शंका व्यक्त केली आहे.
मृत्यूनंतरच्या घडामोडी
शिवाजी महाराजांच्या निधनानंतर, त्यांच्या पत्नी पुतळाबाई यांनी सती जाण्याचा निर्णय घेतला आणि त्यांनी महाराजांच्या चितेवर आत्मदहन केले असे म्हंटले जाते. सोयराबाई यांनी आपला मुलगा राजारामला गादीवर बसवण्याचा प्रयत्न केला, परंतु शेवटी संभाजी महाराजांनी सिंहासनावर अधिकार स्थापित केला.
निष्कर्ष
शिवाजी महाराजांच्या मृत्यूबद्दल निश्चित माहिती मिळवणे कठीण आहे, कारण विविध स्रोतांमध्ये वेगवेगळी मते आढळतात. मात्र, त्यांच्या जीवनकार्याचा विचार करता, ते एक महान योद्धा, कुशल प्रशासक आणि दूरदर्शी नेता होते. आजच्या तरुण पिढीने त्यांच्या कार्यातून प्रेरणा घेऊन समाजासाठी योगदान द्यावे, हीच महाराजांच्या स्मृतीला खरी श्रद्धांजली ठरेल.
“जय भवानी, जय शिवाजी!!!”
