मुस्लिम समाजाच्या धार्मिक आणि सामाजिक हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी व त्याच्या संपत्तीच्या योग्य व्यवस्थापनासाठी वक्फ मंडळ महत्त्वाची भूमिका बजावते. मात्र, या मंडळाच्या कार्यप्रणालीत वेळोवेळी सुधारणा करण्याची गरज भासते. या पार्श्वभूमीवर केंद्र सरकारने आज वक्फ मंडळ दुरुस्ती विधेयक २०२५ संसदेत सादर केले आहे. या विधेयकातील १४ महत्त्वाच्या दुरुस्त्या आणि त्यांचा समाजावर होणारा संभाव्य परिणाम यांचा येथे सविस्तर आढावा घेतला आहे.
मुख्य दुरुस्त्या आणि त्यांचे परिणाम
१. वक्फ मालमत्तांची डिजिटल नोंदणी: सर्व वक्फ मालमत्तांची डिजिटल पद्धतीने नोंदणी करून पारदर्शकता वाढवण्याचा प्रयत्न केला गेला आहे. यामुळे गैरव्यवहार आणि अनधिकृत हस्तांतरण रोखले जाऊ शकते.
२. वक्फ बोर्डाची स्वायत्तता: नवीन सुधारणा मंडळाच्या निर्णय प्रक्रियेत स्वायत्तता आणि जबाबदारी निश्चित करेल. यामुळे वक्फच्या उत्पन्नाचा योग्य वापर होईल.
३. नियुक्ती प्रक्रियेत सुधारणा: वक्फ मंडळाच्या पदाधिकाऱ्यांची निवड प्रक्रिया अधिक पारदर्शक करण्यासाठी नवीन निकष लागू करण्यात आले आहेत.
४. वक्फ मालमत्तेचे संरक्षण: वक्फच्या जमिनींच्या अतिक्रमणाविरोधी कठोर तरतुदी लागू करण्यात आल्या आहेत. यामुळे अवैध हस्तांतरण टाळता येईल.
५. वित्तीय स्वायत्ततेसाठी उपाययोजना: वक्फ मंडळाच्या उत्पन्नाचा योग्य उपयोग करण्यासाठी स्वतंत्र लेखा विभाग स्थापन केला जाणार आहे.
६. गैरवापर रोखण्यासाठी कठोर शिक्षेच्या तरतुदी: वक्फ मालमत्तेचा गैरवापर करणाऱ्यांसाठी कडक दंड आणि शिक्षा निश्चित करण्यात आली आहे.
७. वक्फच्या उत्पन्नाचा समाजहितासाठी उपयोग: वक्फच्या उत्पन्नाचा उपयोग शिक्षण, आरोग्य, आणि सामाजिक कल्याणासाठी करण्यावर भर देण्यात आला आहे.
८. सक्षम न्यायालयांची स्थापना: वक्फ संबंधित वाद जलदगतीने सोडवण्यासाठी विशेष न्यायालयांची स्थापना केली जाणार आहे.
९. गव्हर्नन्स सुधारण्यासाठी माहिती अधिकाराचा समावेश: वक्फ मंडळाच्या कार्यपद्धतीबाबत माहिती अधिकार कायद्याअंतर्गत पारदर्शकता सुनिश्चित केली जाणार आहे.
१०. स्थानिक प्रशासनाची जबाबदारी: स्थानिक प्रशासनाला वक्फ मालमत्तेच्या संरक्षणासाठी अधिक जबाबदारी देण्यात आली आहे.
११. तक्रार निवारण यंत्रणा: वक्फ मंडळाशी संबंधित कोणत्याही तक्रारींसाठी स्वतंत्र तक्रार निवारण यंत्रणा स्थापन करण्यात येणार आहे.
१२. वक्फ बोर्डांसाठी मार्गदर्शक तत्त्वे: सर्व राज्य वक्फ मंडळांसाठी समान मार्गदर्शक तत्त्वे लागू करण्यात येणार आहेत.
१३. तपास आणि ऑडिट प्रक्रियेत सुधारणा: वक्फच्या आर्थिक व्यवहारांवर अधिक देखरेख ठेवण्यासाठी तृतीय पक्ष ऑडिट सक्तीचे करण्यात आले आहे.
१४. महिला आणि युवकांसाठी विशेष योजना: वक्फ निधीतून महिला आणि युवकांसाठी शैक्षणिक आणि व्यावसायिक संधी निर्माण करण्यास प्राधान्य दिले जाणार आहे.
समाजावर संभाव्य परिणाम
या विधेयकामुळे वक्फ मंडळाच्या कार्यप्रणालीत सुधारणा होऊन पारदर्शकता वाढेल, तसेच वक्फ मालमत्तेचा समाजहितासाठी अधिक चांगल्या प्रकारे उपयोग होईल. भ्रष्टाचार आणि अनियमितता कमी करण्यासाठी या सुधारणा महत्त्वाच्या ठरणार आहेत. विशेषतः मुस्लिम समाजाच्या शैक्षणिक आणि सामाजिक प्रगतीसाठी हे विधेयक उपयुक्त ठरेल.
वक्फ मंडळ दुरुस्ती विधेयक २०२५ हे वक्फ मालमत्तेच्या संरक्षणासोबतच त्याचा योग्य वापर सुनिश्चित करणारे आहे. या १४ दुरुस्त्यांमुळे मुस्लिम समाजाच्या हितासाठी मोठे बदल घडतील, अशी अपेक्षा आहे. यामुळे वक्फ मंडळ अधिक सक्षम आणि उत्तरदायी बनेल, ज्याचा फायदा समाजाच्या सर्व स्तरांपर्यंत पोहोचेल.
